Đồng hồ cơ chạy bằng gì? Tìm hiểu "trái tim" không cần pin

Hoạt động bền bỉ qua nhiều năm tháng mà không cần đến viên pin nào làm không ít người thắc mắc đồng hồ cơ chạy bằng gì? Thực tế thì đồng hồ cơ vận hành nhờ năng lượng cơ học tích trữ trong cuộn dây cót nhờ vặn núm hoặc chuyển động cổ tay. Cùng Đồng hồ Galle khám phá cách năng lượng được truyền đi và duy trì thời gian trữ cót lâu hơn nhé!

1. Đồng hồ cơ chạy bằng gì?

Đồng hồ cơ chạy bằng năng lượng cơ học được tích trữ trong dây cót (Mainspring) và giải phóng dần thông qua hệ thống bánh răng, bộ thoát và bánh lắc. Đây là nguồn năng lượng giúp bộ máy duy trì chuyển động mà không cần pin hay nguồn điện bên ngoài.

Để hiểu đồng hồ cơ chạy bằng cơ là như thế nào, có thể hình dung bộ máy theo một chu trình đơn giản:

• Nạp năng lượng - tích trữ trong dây cót - truyền qua bánh răng - điều tiết bằng bộ thoát - tạo dao động - vận hành kim đồng hồ.

• Dây cót là một dải kim loại đàn hồi được cuộn trong hộp cót (barrel). Khi được lên cót, dây cót tích trữ thế năng. Sau đó, dây cót từ từ bung ra và giải phóng năng lượng thông qua hệ thống bánh răng.

• Bộ thoát kiểm soát tốc độ giải phóng năng lượng, trong khi bánh lắc và dây tóc tạo ra những dao động đều đặn để điều tiết hoạt động của bộ máy. Hệ thống này phối hợp với nhau giúp kim giây, kim phút và kim giờ chuyển động theo đúng tỷ lệ.

Đồng hồ cơ chạy bằng năng lượng cơ học được tích trữ trong dây cót (Mainspring)

2. Làm thế nào để "nạp năng lượng" cho đồng hồ cơ?

Đồng hồ cơ chạy bằng năng lượng gì? Đồng hồ cơ được nạp năng lượng bằng hai phương thức chính: lên cót thủ công thông qua núm vặn hoặc lên cót tự động nhờ chuyển động của rotor khi người dùng đeo đồng hồ. Hai cơ chế này tạo nên hai nhóm máy cơ phổ biến là Hand-winding/Manual-winding và Automatic.

2.1. Cơ chế lên cót tay (Hand-winding / Manual-winding)

Cách lên cót cho đồng hồ chạy bằng cơ là gì? Đối với đồng hồ lên cót tay cần người dùng chủ động xoay núm vặn để cuộn dây cót và tích trữ năng lượng cho bộ máy. Để lên dây cót tay bạn chỉ cần tháo đồng hồ khỏi tay sau đó giữ núm ở vị trí đóng rồi kéo ra một nấc, từ từ xoay núm theo chiều kim đồng hồ từ 20 - 40 vòng tùy từng loại máy. Cuối cùng là ấn sát núm về vị trí ban đầu sau khi vặn xong để duy trì khả năng chống nước.

Khi núm được xoay, chuyển động được truyền qua hệ thống lên dây để làm căng dây cót bên trong hộp cót. Khi năng lượng gần cạn, người dùng cần tiếp tục lên cót để đồng hồ hoạt động trở lại.  Một số lưu ý khi lên cót tay:

• Xoay núm từ từ, đều tay theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

• Không cố vặn khi cảm thấy núm đã đạt giới hạn.

• Nên duy trì thói quen lên cót vào một thời điểm cố định nếu muốn đồng hồ hoạt động liên tục.

• Với từng calibre, số vòng lên cót và cách thao tác có thể khác nhau, vì vậy nên tham khảo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Ưu điểm của cơ chế này là kết cấu tương đối thuần cơ khí và người dùng có thể chủ động kiểm soát việc cung cấp năng lượng. Tuy nhiên, đồng hồ cần được lên cót định kỳ nếu muốn duy trì hoạt động liên tục.

Cơ chế lên cót tay (Hand-winding / Manual-winding): Người dùng tự xoay núm vặn

2.2. Cơ chế lên cót tự động (Automatic)

Cơ chế lên cót tự động của đồng hồ chạy bằng cơ là sao?Đồng hồ automatic sử dụng rotor để chuyển chuyển động của cổ tay thành năng lượng cơ học, sau đó truyền năng lượng này vào dây cót. Khi người đeo di chuyển tay trong các hoạt động thông thường, rotor xoay và sẽ kích hoạt cơ cấu lên dây tự động.

Nhờ vậy, người dùng không cần thường xuyên xoay núm để bổ sung năng lượng như đồng hồ lên cót tay. Khi được đeo đủ thời gian và hoạt động đúng điều kiện, roto có thể liên tục bổ sung năng lượng cho dây cót. Tuy nhiên, nếu để đồng hồ đứng yên đủ lâu, năng lượng trong dây cót sẽ giảm dần và cuối cùng cỗ máy vẫn dừng khi hết thời gian trữ cót.

Đồng hồ automatic sử dụng rotor để lên cót tự động

3. Cách duy trì và kéo dài thời gian dự trữ năng lượng của đồng hồ cơ

Thời gian trữ cót của đồng hồ cơ phụ thuộc vào thiết kế và calibre, phổ biến khoảng 40-50 giờ nhưng một số bộ máy có thể đạt 60, 70 giờ hoặc lâu hơn. Để duy trì năng lượng ổn định và hạn chế tình trạng đồng hồ dừng đột ngột, người dùng có thể áp dụng những cách sau:

• Đeo đồng hồ automatic đều đặn: Nếu sử dụng hằng ngày, việc đeo trong khoảng 8 giờ có thể giúp rotor có đủ thời gian hoạt động và bổ sung năng lượng. Tuy nhiên, mức năng lượng thực tế nạp vào còn phụ thuộc vào mức độ chuyển động của cổ tay và thiết kế cơ cấu lên dây của từng loại.

• Lên cót tay bổ sung định kỳ: Với đồng hồ Hand-winding, nên duy trì thói quen lên cót vào một khung giờ cố định. Với đồng hồ automatic có hỗ trợ lên cót thủ công, có thể bổ sung năng lượng khi đồng hồ gần cạn cót.

• Sử dụng hộp xoay đồng hồ khi cần thiết: Nếu sở hữu nhiều đồng hồ automatic và không đeo thường xuyên, hộp xoay có thể mô phỏng chuyển động cổ tay để duy trì bộ máy hoạt động.

• Tránh va đập mạnh: Các cú va đập mạnh có thể ảnh hưởng đến những linh kiện nhạy cảm như bánh lắc, dây tóc hoặc trục bánh xe, từ đó làm giảm độ ổn định của bộ máy.

• Hạn chế tiếp xúc với từ trường mạnh: Từ trường có thể ảnh hưởng đến dây tóc và khiến đồng hồ chạy nhanh hoặc chậm bất thường. Không nên đặt đồng hồ trong thời gian dài gần nam châm hoặc các thiết bị có từ trường mạnh.

• Bảo dưỡng định kỳ: Dầu bôi trơn bên trong bộ máy có thể xuống cấp theo thời gian. Việc kiểm tra và bảo dưỡng đúng lịch giúp hạn chế ma sát, hao mòn và duy trì hiệu suất vận hành.

Bảo dưỡng và kiểm tra định kỳ để kéo dài tuổi thọ đồng hồ

Nếu đã đeo đồng hồ automatic đủ thời gian hoặc lên cót đúng cách nhưng đồng hồ vẫn không chạy, đây có thể là dấu hiệu bộ máy cần được kiểm tra. Nguyên nhân có thể liên quan đến dầu bôi trơn xuống cấp, dây cót gặp vấn đề, cơ cấu lên dây hoặc một linh kiện bên trong bị hư hỏng.

Hiểu rõ đồng hồ cơ chạy bằng gì không chỉ giúp bạn sử dụng đúng cách mà còn biết khi nào cần lên cót, bảo dưỡng hoặc kiểm tra bộ máy. Nếu chiếc đồng hồ có dấu hiệu chạy sai giờ, nhanh chậm bất thường hoặc không hoạt động dù đã được nạp đủ năng lượng, hãy liên hệ Đồng hồ Galle để được kiểm tra và chăm sóc bộ máy đúng kỹ thuật kịp thời.